Sheria ya kiraia ni nini?
Sheria ya kiraia ni sehemu ya sheria inayosimamia mahusiano ya kisheria kati ya raia, biashara na vyombo vingine vya kisheria. Pia inaitwa sheria ya kibinafsi (burgerlijk recht au privaatrecht) na kwa kiasi kikubwa imewekwa katika Kanuni ya Kiraia ya Uholanzi (Burgerlijk Wetboek, BW).
Katika sheria ya jinai, serikali humshtaki mshukiwa. Sheria ya utawala inahusu maamuzi ya serikali, kama vile kibali au faini. Katika sheria ya kiraia, pande mbili za kibinafsi hukabiliana, kwa mfano mnunuzi na muuzaji au majirani wawili.
Kanuni za Kiraia za Uholanzi zimegawanywa katika vitabu. Kitabu cha 3 kina sheria ya jumla ya mali, kama vile ukomo (verjaring). Kitabu cha 6 kinasimamia mikataba, uvunjaji wa mkataba (wanprestatie) na kosa (onrechtmatige daad). Kitabu cha 7 kina mikataba maalum, kama vile mikataba ya uuzaji, ukodishaji na ujenzi (aanneming van werk). Jinsi unavyoleta kesi ya madai mahakamani imewekwa katika Kanuni za Kiholanzi za Utaratibu wa Kiraia (Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordinging, Rv). Unaweza kupata maandishi ya sasa ya Kitabu cha 6 kwenye wetten.overheid.nl.
Ni maeneo gani ya sheria yanayoangukia chini ya sheria za kiraia?
Sheria ya kiraia ni pana zaidi ya mikataba na fidia. Sheria ya familia (Kitabu cha 1 cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi), sheria ya urithi (Kitabu cha 4 cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi), sheria ya ajira na sheria ya upangaji (Kitabu cha 7 cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi) pia ni sehemu yake.
Kila eneo la sheria lina sheria na mipaka yake ya muda, na kampuni yetu ya sheria ina ukurasa tofauti wa huduma kwa kila eneo. Kwa talaka tunakuelekeza kwa wakili wetu wa sheria ya familia , kwa ajili ya kufukuzwa kwa wakili wetu wa sheria ya ajira . Ukurasa huu unahusu sheria ya mali: mikataba, malipo, dhima na kesi.
Ni lini kuna uvunjaji wa mkataba?
Uvunjaji wa mkataba ni kushindwa kutekeleza wajibu chini ya mkataba, kuutekeleza kwa wakati au kuutekeleza ipasavyo. Chini ya Kifungu cha 6:74 cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi, mdaiwa lazima alipe fidia ya uharibifu, isipokuwa kushindwa huko hakuwezi kuhusishwa naye.
Ofa na kukubali vinatosha kwa mkataba. Saini haihitajiki, kwa hivyo makubaliano ya mdomo pia yanafunga. Mbali na maandishi, sheria, desturi na busara na haki (redelijkheid en billijkheid) pia huamua maudhui (Kifungu cha 6:248 cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi).
Unapaswa kufanya nini kabla ya kudai fidia?
Kwa kawaida kwanza unapaswa kumpa mhusika mwingine notisi ya kutofanya kazi. Notisi ya kutofanya kazi (ingebrekestelling) ni ombi lililoandikwa lenye muda unaofaa wa kutekeleza (Kifungu cha 6:82 cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi).
Ikiwa upande mwingine hautatekeleza ndani ya kipindi hicho, utakuwa umeshindwa kutekeleza (verzuim). Hapo ndipo unaweza kudai fidia kwa kawaida. Kwa tarehe ya mwisho kali (muda mbaya), tarehe ya mwisho katika mkataba, hakuna taarifa ya kushindwa kutekeleza inayohitajika. Vile vile inatumika ikiwa upande mwingine utasema kwa maandishi kwamba hautatekeleza (Kifungu cha 6:83 cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi).
Una chaguzi gani iwapo utashindwa kufanya kazi?
Katika tukio la uvunjaji wa mkataba, unachagua kati ya utendaji, kusitishwa kwa mkataba na fidia. Chaguo bora linategemea maslahi yako katika mkataba na hali ya kifedha ya mhusika mwingine.
- Utendaji: unadai kwamba upande mwingine ufanye kile kilichokubaliwa baada ya yote, labda kwa malipo ya faini (dwangsom). Malipo ya faini ni kiasi kinachodaiwa mradi tu hukumu haijafuatwa.
- Kusitishwa kwa Mkataba: chini ya Kifungu cha 6:265 cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi unasitisha mkataba kwa taarifa iliyoandikwa (Kifungu cha 6:267 cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi). Kushindwa kidogo hakuhalalishi kusitishwa kwa Mkataba kila wakati.
- Uharibifu: unadai fidia kwa hasara iliyopatikana na faida iliyopotea (Kifungu cha 6:96 cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi). Hii inaweza kudaiwa pamoja na utendaji au kusitishwa kwa mkataba.
Ni lini mtu anawajibika bila mkataba?
Bila mkataba, mtu anaweza kuwajibika kwa msingi wa kosa. Kifungu cha 6:162 cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi kinasema kwamba mtu yeyote anayefanya kitendo kisicho halali lazima alipe fidia uharibifu uliosababishwa na mwingine.
Kitendo ni kinyume cha sheria ikiwa kinakiuka haki, kinakiuka wajibu wa kisheria au ni kinyume na kile kinachochukuliwa kuwa sahihi katika jamii. Lazima pia kuwe na uharibifu na kiungo cha sababu.
Dai lako linazuiwa wakati lini?
Dai la utekelezaji wa mkataba kwa kawaida huzuiwa baada ya miaka mitano, kuanzia siku ambayo mkataba ulipaswa kulipwa. Hii imewekwa katika Kifungu cha 3:307 cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi.
Dai la uharibifu hupunguzwa muda baada ya miaka mitano baada ya wewe kufahamu uharibifu na mtu anayehusika (Kifungu cha 3:310 cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi). Pia kuna kikomo kamili cha miaka ishirini baada ya tukio lililosababisha uharibifu.
Unaweza kukatiza (kuweka) kipindi cha kikomo kwa ombi la maandishi ambalo unahifadhi wazi haki yako ya utendaji (Kifungu cha 3:317 cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi). Kipindi kipya cha miaka mitano kisha kama sheria huanza. Katika mauzo ya watumiaji pia kuna wajibu wa kulalamika: arifa ndani ya miezi miwili baada ya kugundua kasoro ni kwa wakati wowote ule (Kifungu cha 7:23 cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi).
Wakili wa sheria za madai hukusanyaje ankara isiyolipwa?
Unakusanya ankara katika hatua mbili: kwanza nje ya mahakama, kisha kupitia kesi inapobidi. Katika hatua ya kwanza unatuma ombi la mwisho (sommatie): ukumbusho wa mwisho wenye tarehe ya mwisho ya malipo na tangazo la hatua zaidi.
Una haki ya kupata riba ya kisheria (wettelijke rente) kwa kiasi kilichobaki (Kifungu cha 6:119 cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi). Kati ya biashara, riba ya juu ya kibiashara ya kisheria (wettelijke handelsrente) inatumika (Kifungu cha 6:119a cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi). Asilimia hurekebishwa mara kwa mara.
Unaweza pia kudai gharama za ukusanyaji zisizo za kisheria (buitengerechtelijke incassokosten) (Kifungu 6:96(2) cha Kanuni ya Kiraia ya Uholanzi). Amri ya fidia kwa gharama za ukusanyaji zisizo za kisheria (Besluit vergoeding voor buitengerechtelijke incassokosten) inaweka 15% kwenye €2,500 ya kwanza, na kima cha chini cha €40. Asilimia ya kuteleza inatumika kwa viwango vya juu.
Ikiwa mdaiwa ni mtumiaji, kwanza unatuma barua ya siku kumi na nne (veertiendagenbrief). Inampa mtumiaji siku 14 za kulipa bila gharama (Kifungu cha 6:96(6) cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi). Bila barua sahihi ya siku kumi na nne, mahakama itakataa gharama za ukusanyaji.
Je, kesi za madai zinafanyaje kazi?
Kesi za madai kwa kawaida huanza na wito: notisi ya kufika mbele ya mahakama, inayotolewa na mdhamini (deurwaarder). Ni mahakama gani yenye mamlaka inategemea aina ya kesi na kiasi cha dai.
| Mahakama | Kesi zipi | Wakili anahitajika? |
|---|---|---|
| Mahakama ya Wilaya (kantonrechter) | Madai hadi na ikijumuisha €25,000, na kila mara kesi zinazohusu ajira, upangaji, mauzo ya watumiaji na mikopo ya watumiaji (Kifungu cha 93 cha Kanuni ya Utaratibu wa Kiraia ya Uholanzi (Rv)) | Hapana, unaweza kujishtaki mwenyewe |
| Mahakama ya Wilaya, kitengo cha biashara (kidhibiti cha timu) | Madai yaliyo juu ya €25,000 na kesi zenye thamani isiyojulikana | Ndiyo (Kifungu cha 79 cha Ununuzi) |
| Jaji wa msamaha wa awali (voorzieningenrechter) | Muhtasari wa kesi (kort geding) ambapo kuna maslahi ya dharura | Ndiyo, kwa mlalamikaji; si katika kesi zinazoangukia chini ya mahakama ya wilaya ndogo |
| Mahakama ya Rufaa (gerechtshof) | Rufaa dhidi ya uamuzi wa mahakama ya wilaya ndogo au mahakama ya wilaya | Ndiyo |
Baada ya wito, mshtakiwa huwasilisha taarifa ya utetezi (hitimisho la kesi). Hii kwa kawaida hufuatiwa na kikao cha mdomo, ambapo mahakama pia huchunguza kama suluhu inawezekana. Kesi kuhusu uhalali (bodemprocedure) zinaweza kuchukua miezi kadhaa hadi zaidi ya mwaka mmoja. Unaweza kupata taarifa zaidi kwenye ukurasa wetu kuhusu kesi za madai.
Ukipokea wito wa wito mwenyewe, fika kwa wakati. Vinginevyo mahakama inaweza kutoa hukumu bila kuwepo (verstek) na kuruhusu dai. Kama sheria, pingamizi (verzet) dhidi ya hukumu isiyokuwepo linapatikana ndani ya wiki nne (Kifungu cha 143 Rv).
Unachagua lini taratibu za muhtasari?
Kesi za muhtasari ni kesi za dharura mbele ya jaji wa awali wakati huwezi kusubiri kesi kwa uhalali. Lazima uwe na maslahi ya dharura (Kifungu cha 254 Rv).
Fikiria muuzaji anayesimamisha uwasilishaji muhimu. Mara nyingi kusikilizwa kwa kesi hufuata ndani ya siku chache hadi wiki. Uamuzi ni wa muda: katika kesi za msingi mahakama inaweza kufikia hitimisho tofauti. Soma zaidi kuhusu kesi za muhtasari.
Unawezaje kupata mali kwa kutumia kiambatisho?
Kwa kiambatisho cha awali (kihifadhi) unafungia mali ya mhusika mwingine kabla ya mahakama kuamua kuhusu dai lako. Kwa hili unahitaji ruhusa kutoka kwa jaji wa awali (Kifungu cha 700 Rv).
Unaweza kuambatanisha akaunti za benki, mali isiyohamishika, magari au hisa. Mahakama huamua kipindi ambacho ni lazima uanze kesi kwa uhalali; kipindi hicho ni angalau siku 14. Usipoanza kwa wakati, kiambatanisho huisha. Tazama ukurasa wetu kuhusu kiambatanisho.
Je, unaweza kukata rufaa?
Dhidi ya hukumu ya mahakama ya wilaya ndogo au mahakama ya wilaya, unakata rufaa katika mahakama ya rufaa. Muda uliowekwa ni miezi mitatu baada ya siku ya hukumu (Kifungu cha 339 Rv).
Kwa madai ya €1,750 au chini ya hapo, hakuna rufaa inayopatikana (Kifungu cha 332 Ruzuku). Muda uliowekwa ni mkali: kuchelewa kwa siku moja kama sheria kunamaanisha rufaa haikubaliki (niet-ontvankelijk). Soma zaidi kuhusu rufaa katika kesi za madai.
Je, kesi zinahusisha gharama gani?
Mbali na gharama za wakili wako, unalipa ada za mahakama (griffierecht) na gharama za mdhamini. Ada za mahakama ni malipo kwa mahakama kwa ajili ya kushughulikia kesi.
Kiasi hicho kinatokana na Sheria ya Ada za Mahakama ya Kiraia (Wet griffierechten burgerlijke zaken) na inategemea mahakama, dai na kama wewe ni mtu wa kawaida au chombo halali. Kiasi hicho hurekebishwa kila mwaka. Tunakupa taarifa iliyosasishwa mapema.
Ukishinda kesi, mahakama kwa kawaida huamuru upande mwingine ulipe gharama za kisheria. Fidia hiyo hufuata kiwango kisichobadilika (liquidatietarief) na kwa kawaida hushughulikia sehemu tu ya gharama zako halisi.
Je, unaweza pia kutatua mgogoro nje ya mahakama?
Ndiyo. Migogoro mingi ya kiraia huishia katika suluhu, mara nyingi baada ya hitaji la mwisho lililothibitishwa kutoka kwa wakili wa sheria ya kiraia. Unarekodi suluhu katika makubaliano ya suluhu (vaststellingsovereenkomst) (Kifungu cha 7:900 cha Kanuni ya Kiraia ya Uholanzi), ambayo inawafunga wahusika.
Upatanishi ni njia nyingine. Mpatanishi huru huongoza mazungumzo lakini haamui. Mahakama inatarajia pande husika kuchunguza suluhisho la amani kwa uzito.
Kwa nini uchague wakili wa sheria za kiraia?
Wakili anayeshughulikia kesi za madai kila siku anajua mipaka ya muda, sheria za ushahidi na sheria za kiutaratibu zinazoleta tofauti katika kesi za madai. Wakili wa sheria za madai hawezi kuhakikisha matokeo, lakini anaweza kutoa tathmini ya kweli ya hatari na nafasi zako. Tathmini hiyo inategemea uzoefu na kesi zinazofanana mbele ya mahakama ndogo ya wilaya, mahakama ya wilaya na mahakama ya rufaa.
Wakili wa sheria za madai ni lazima mbele ya mahakama ya wilaya na mahakama ya rufaa. Sio mbele ya mahakama ya wilaya ndogo, lakini pia kuna mwongozo wa kisheria unaosaidia kwa wito au utetezi imara. Wakili wako anawakilisha maslahi yako kwa upande mwingine, mdhamini na mahakama. Kampuni yetu inashauri kwa Kiholanzi na Kiingereza, kuanzia Eindhoven na Amsterdam, kwa wateja kote Uholanzi. Ikiwa unatafuta wakili wa sheria za kiraia karibu nawe, tazama kurasa zetu kuhusu wakili wa sheria za kiraia katika Eindhoven na katika Amsterdam.