Hatua ya darasani (WAMCA): ni nani anayeweza kushtaki na wewe umejumuishwa?

Tangu Januari 1, 2020, wakfu au chama kinaweza kudai fidia nchini Uholanzi kwa niaba ya kundi zima la wahusika waliojeruhiwa katika utaratibu mmoja. Hili linawezekana chini ya Sheria ya Utatuzi wa Uharibifu wa Umaarufu katika Hatua ya Pamoja (Wet afwikkeling massaschade in collective actie, WAMCA), lakini tu ikiwa shirika litapitisha kwanza mahitaji makali ya kukubalika.

Wakazi wa Uholanzi ambao wanaangukia katika kundi hilo hujumuishwa kiotomatiki isipokuwa kama wamejiondoa. Watu wanaoishi nje ya nchi kwa ujumla hujumuishwa tu ikiwa wamejiondoa kikamilifu. Sheria ziko katika Kifungu cha 3:305a cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi (BW) na Kifungu cha 1018b hadi 1018m cha Kanuni za Utaratibu wa Kiraia (Rv).

Ni nini kilichobadilika na WAMCA?

Kabla ya 2020, hatua ya pamoja ingeweza tu kusababisha hukumu ya kutangaza au amri ya kutotoka nje, si fidia. WAMCA iliwezesha kudai fidia ya kifedha kwa kundi zima katika utaratibu mmoja.

Chini ya mfumo wa zamani, shirika lingeweza kuiomba mahakama iamue kwamba kampuni ilitenda kinyume cha sheria, au kuiamuru isimamishe shughuli hiyo. Kila mwathiriwa bado alilazimika kudai fidia yake mwenyewe kando.

WAMCA ilirekebisha Kifungu cha 3:305a cha Kanuni ya Kiraia ya Uholanzi (BW) na kuongeza utaratibu maalum kwenye Kanuni ya Utaratibu wa Kiraia (Wetboek van Burgerlijke Rechtsvording, Rv), katika Kifungu cha 1018b hadi 1018m Rv. Sheria mpya zinatumika kwa hatua za pamoja zilizoletwa mnamo au baada ya Januari 1, 2020 kuhusu matukio yaliyotokea mnamo au baada ya Novemba 15, 2016. Kwa matukio ya zamani, utawala uliopita bado unatumika, ambapo fidia haiwezi kudaiwa kwa pamoja.

Hatua za pamoja zimeanzishwa katika maeneo kama vile ulinzi wa data, sheria ya ushindani, bidhaa za kifedha, ulinzi wa watumiaji na usalama wa bidhaa. Makala yetu kuhusu madai ya pamoja katika visa vya uharibifu mkubwa yanajadili historia kwa undani zaidi.

Nani anaweza kuleta hatua ya pamoja?

Ni wakfu (stichting) au chama (vereniging) chenye uwezo kamili wa kisheria pekee kinachoweza kuleta hatua ya pamoja. Lazima kionyeshe mahakama kwamba kinawakilisha maslahi ya kikundi ipasavyo na kinakidhi mahitaji ya Kifungu cha 3:305a BW.

Shirika lazima, miongoni mwa mambo mengine, liwe na uwakilishi wa kutosha, kwa kuzingatia ukubwa wa kundi linalowakilisha au ukubwa wa madai. Lazima liwe na chombo cha usimamizi, mifumo inayofaa kwa ajili ya ushiriki wa wahusika waliojeruhiwa, rasilimali za kutosha za kifedha kulipa gharama za kesi na udhibiti wa kutosha juu ya dai. Wakurugenzi wanaohusika katika kuanzisha shirika wanaweza wasiwe na nia ya faida ya moja kwa moja au isiyo ya moja kwa moja. Shirika lazima pia lichapishe taarifa kuhusu utawala wake, ufadhili na gharama za washiriki kwenye tovuti.

Mahitaji haya yanalenga kulinda kundi dhidi ya mashirika ambayo yanafanya kazi kwa maslahi ya wawekezaji. Ikiwa mfadhili wa kesi wa mtu wa tatu anahusika, mahakama huangalia kwamba mfadhili hadhibiti kesi na kwamba mipango ya kifedha inakubalika.

Je, dai hilo linahitaji uhusiano na Uholanzi?

Ndiyo. Chini ya kanuni inayoitwa wigo, hatua ya pamoja inakubalika tu ikiwa dai lina uhusiano wa karibu wa kutosha na nyanja ya kisheria ya Uholanzi. Hiyo ndiyo hali, kwa mfano, ikiwa watu wengi wanaohusika wanaishi Uholanzi, ikiwa mshtakiwa yuko hapa, au ikiwa matukio yalitokea hapa.

Shirika lazima kwanza lijaribu kutatua suala hilo kupitia mashauriano na mshtakiwa. Sheria inaona kipindi cha wiki mbili baada ya mshtakiwa kupokea ombi la mashauriano kuwa cha kutosha kwa kusudi hili.

Utaratibu wa WAMCA unaendeshwaje?

Utaratibu wa WAMCA hufanyika kwa hatua. Mahakama kwanza huamua kama dai na shirika vinakubalika, kisha huteua mwakilishi wa kipekee, na baada ya hapo huchunguza uhalali wa dai.

Usajili na madai yanayoshindana

Baada ya kutoa hati ya wito, mlalamikaji lazima aandikishe kesi hiyo katika daftari kuu la kesi za pamoja zinazohifadhiwa na mahakama (Kifungu cha 1018c Rv). Mashirika mengine yana miezi mitatu ya kuleta kesi ya pamoja kuhusu matukio yaleyale, kipindi ambacho mahakama inaweza kuongeza. Kwa njia hii, madai yote kuhusu matukio yaleyale yanashughulikiwa kwa utaratibu mmoja.

Awamu ya kukubalika

Kisha mahakama huchunguza kama mashirika hayo yanakidhi mahitaji ya Kifungu cha 3:305a BW. Mshtakiwa anaweza kutoa hoja kuhusu uwakilishi, utawala na ufadhili. Mahakama pia hufanya ukaguzi wa kwanza wa dai: hatua ambayo ni wazi haina msingi mwanzoni inaweza kutangazwa kuwa haikubaliki katika hatua hii. Awamu hii pekee mara nyingi huchukua mwaka mmoja au zaidi.

Mwakilishi wa kipekee

Ikiwa mashirika kadhaa yatakubaliwa, mahakama huteua moja kati yao kama mwakilishi wa kipekee (Kifungu cha 1018e Rv). Shirika hilo huendesha kesi kwa niaba ya kundi zima. Mahakama pia hufafanua kundi na upeo wa dai kwa usahihi, ili kila mtu ajue ni nani anayefunikwa.

Faida na hasara

Ni baada tu ya kipindi cha kujiondoa ndipo mahakama inashughulikia kiini cha kesi: je, mshtakiwa alitenda kinyume cha sheria au alivunja mkataba, na je, anawajibika? Ikiwa ndivyo, mahakama inaweza kuamua mpango wa fidia ya pamoja (Kifungu cha 1018i Rv), kwa mfano na kategoria za pande zilizojeruhiwa na kiasi kwa kila kategoria. Kabla ya hapo, mahakama inaweza kuwapa pande hizo fursa ya kujadili suluhu.

Vipindi vya kikomo vinabaki kuwa muhimu katika kipindi chote. Ikiwa unazingatia dai lako mwenyewe, fuatilia sheria ya vikwazo kwenye madai nchini Uholanzi na ukatize kipindi hicho kwa maandishi inapobidi.

Je, wewe ni sehemu ya moja kwa moja ya hatua ya darasa la Kiholanzi?

Ukiishi Uholanzi na uko katika kundi lililobainishwa, unajumuishwa kiotomatiki, isipokuwa kama umejiondoa kwa wakati. Ukiishi nje ya nchi, kwa kawaida unajumuishwa tu ikiwa umejiondoa kikamilifu.

Mfumo wa kujiondoa kwa wakazi wa Uholanzi

Baada ya mwakilishi wa kipekee kuteuliwa, mahakama huweka kipindi cha angalau mwezi mmoja ambapo wanachama wa kikundi wanaweza kujiondoa (Kifungu cha 1018f Rv). Hukumu hiyo inachapishwa, na mwakilishi wa kipekee lazima awajulishe wanachama wanaojulikana wa kikundi. Huna haja ya kujiandikisha ili kujumuishwa.

Usipofanya chochote, umefungwa na matokeo ya kesi. Hukumu au suluhu iliyoidhinishwa pia inakuhusu, na huwezi tena kuleta kesi yako mwenyewe kuhusu matukio yaleyale. Kukaa ndani kunamaanisha unaweza kupokea fidia bila kulazimika kujishtaki. Kujiondoa kunahifadhi haki yako ya kushtaki kibinafsi, ambayo inaweza kuwa chaguo bora ikiwa uharibifu wako mwenyewe ni mkubwa sana au unatofautiana na ule wa kikundi.

Sheria ya kuchagua kuingia kwa watu wanaoishi nje ya nchi

Kama huishi Uholanzi, wewe ni sehemu tu ya hatua ya pamoja ikiwa utaijulisha mahakama, ndani ya kipindi na kwa njia iliyowekwa na mahakama, kwamba unataka kujiunga. Mahakama inaweza kuamua vinginevyo kwa ombi la mhusika, kwa mfano ikiwa kundi lililofafanuliwa wazi la waathiriwa wa kigeni lingeachwa nje vinginevyo.

Mfano wa kuonyesha: kampuni yenye makao yake makuu ya Ulaya nchini Uholanzi inakumbana na uvujaji wa data unaoathiri watumiaji kote Ulaya, na taasisi ya Uholanzi inaanza utaratibu wa WAMCA. Mtumiaji anayeishi katika Eindhoven imejumuishwa kiotomatiki na inahitaji kuchukua hatua tu ikiwa wanataka kujiondoa. Mtumiaji anayeishi Berlin hajajumuishwa isipokuwa amejiandikisha kikamilifu kabla ya tarehe ya mwisho.

Ukiishi nje ya nchi na hujichagulii, hutafaidika na hukumu au suluhu katika utaratibu wa Uholanzi. Haki yako ya kuleta dai lako mwenyewe, nchini Uholanzi au kwingineko, kwa ujumla inabaki, kulingana na vipindi vya kikomo. Wahamiaji waliohama hivi karibuni wanapaswa kuangalia mahali walipoishi kwa wakati unaofaa na uamuzi wa mahakama unasema nini kuhusu kundi hilo.

Ni biashara gani zinazokabiliwa na madai ya pamoja?

Biashara yoyote inaweza kukabiliwa na hatua ya pamoja, lakini biashara zenye wateja wengi na desturi sanifu ndizo zinazoathiriwa zaidi. Shughuli moja inayoathiri maelfu ya watu kwa njia ile ile ndiyo msingi wa kawaida wa dai.

Kwa vitendo, vitendo vya pamoja mara nyingi huhusu makampuni makubwa ya teknolojia na majukwaa ya kidijitali, kwa mfano kuhusu usindikaji wa data binafsi au masharti yaliyowekwa kwa watumiaji na watengenezaji programu. Benki na makampuni ya uwekezaji yanakabiliwa na madai kuhusu bidhaa za kifedha, masharti au gharama zisizo za haki. Watengenezaji wa magari na wazalishaji wengine wanakabiliwa na madai kuhusu kasoro za bidhaa, uzalishaji wa hewa chafu na magendo. Mashirika ya ndege na makampuni ya usafiri yanakabiliwa na madai kuhusu kughairi, kurejeshewa pesa na gharama za ziada.

Biashara inapaswa kujibuje dai la pamoja?

Chukua dai hilo kwa uzito kutoka kwa barua ya kwanza. Awamu ya kukubalika mara nyingi ndiyo wakati mzuri wa kupinga hatua ya pamoja, lakini utetezi thabiti kuhusu sifa na mtazamo halisi wa suluhu ni muhimu vile vile.

Kukubalika kwa changamoto

Mshtakiwa anaweza kusema kwamba shirika linalodai halitimizi mahitaji ya Kifungu cha 3:305a BW. Maswali muhimu ni kama shirika linawakilisha kundi hilo kikweli, kama chombo chake cha usimamizi ni huru, kama kina fedha za kutosha, na kama mfadhili wa kesi ana ushawishi mkubwa sana au ana sehemu kubwa sana ya fidia yoyote. Kwa vitendo, mahakama mara nyingi huomba kuona makubaliano ya ufadhili ili kutathmini hoja hizi. Changamoto iliyofanikiwa inaweza kumaliza kesi hiyo katika hatua za awali.

Thamani ya suluhu

Utaratibu wa WAMCA unaofikia hukumu ya mwisho ya fidia huchukua miaka mingi na ni ghali kwa pande zote mbili. Kwa hivyo, pande nyingi hutafuta suluhu, kwa mfano mara tu mahakama itakapotoa uamuzi kuhusu dhima lakini kabla ya awamu ya fidia ya gharama kubwa kuanza. Wakati huo pande zote mbili hujua msimamo wao kuhusu dhima, huku kiasi hicho kikiwa bado wazi.

Jedwali lililo hapa chini linatoa muhtasari wa hatua na mambo muhimu ya kuzingatia kwa mshtakiwa.

Unapaswa kuangalia nini kama biashara inayokabiliwa na dai la pamoja?

Angalia pointi za kukubalika kabla ya kujibu kuhusu sifa. Mahakama hufikia sifa tu mara tu shirika litakapofaulu mtihani wa Kifungu cha 3:305a BW.

• Je, shirika linakidhi mahitaji ya uwakilishi, utawala, ufadhili na kutokuwepo kwa nia ya faida?
• Je, dai hilo linahusu matukio mnamo au baada ya tarehe 15 Novemba 2016, na je, kanuni ya wigo imetimizwa?
• Je, mlalamikaji alijaribu kushauriana nawe kwa angalau wiki mbili kabla ya kutoa hati?
• Je, mfadhili wa kesi anadhibiti kesi au anachukua sehemu kubwa mno? Omba mahakama ichunguze makubaliano ya ufadhili.
• Je, taarifa zako za umma zinaratibiwa na mkakati wako wa kisheria, na je, majibu yako ya uvunjaji wa data yameandikwa kuhusu data binafsi?

Je, suluhu ya pamoja inaidhinishwaje?

Makubaliano ya pamoja yanawafunga kundi hilo mara tu mahakama itakapoidhinisha. Mahakama huangalia kama fidia hiyo ina mantiki na kama maslahi ya kundi yanalindwa vya kutosha.

Ndani ya utaratibu wa WAMCA, mahakama inayosikiliza kesi hiyo hutathmini suluhu (Kifungu cha 1018h Rv). Ikiwa itaidhinisha suluhu, wanachama wa kikundi ambao hawakujiondoa mapema wanapata fursa ya pili ya kujiondoa. Mtu yeyote ambaye hatumii fursa hiyo anafungwa na suluhu.

Pia kuna njia tofauti nje ya utaratibu wa WAMCA. Chini ya Sheria ya Makubaliano ya Pamoja ya Madai ya Umma (Wet collectiveeve afwikkeling massaschade, WCAM), pande ambazo zimefikia makubaliano zinaweza kuuliza Amsterdam Mahakama ya Rufaa kutangaza kuwa inawafunga kundi zima (Kifungu cha 7:907 BW). Hapa pia, wanachama wa kundi wanaweza kujiondoa. Njia hii imetumika kwa makazi ya kimataifa kwa miaka mingi.

Kwa mshtakiwa, idhini ya mahakama hutoa mwisho: wanachama wa kundi ambao hawakujiondoa hawawezi baadaye kuleta madai ya kibinafsi kuhusu matukio yaleyale. Kwa watu binafsi, inamaanisha kwamba fidia imepitiwa upya na mahakama, lakini pia kwamba kuna tarehe ya mwisho ya kuamua kama wabaki.

Je, kampuni ya kigeni inaweza kushtakiwa nchini Uholanzi?

Ndiyo. Kampuni iliyoko nje ya nchi inaweza kushtakiwa katika mahakama ya Uholanzi ikiwa mahakama hiyo ina mamlaka, kwa mfano kwa sababu uharibifu ulitokea nchini Uholanzi. Dai hilo lazima pia likidhi kanuni ya wigo wa WAMCA.

Ndani ya EU, mamlaka huamuliwa zaidi na Kanuni ya Brussels I bis. Chini ya Kifungu cha 7(2) cha Kanuni hiyo, dai linalotokana na kitendo kisicho sahihi linaweza kuwasilishwa mbele ya mahakama za mahali ambapo tukio baya lilitokea. Mahakama ya Haki ya Umoja wa Ulaya (CJEU) imetumia sheria hii kwa madai ya uharibifu wa kundi la wahalifu, ambayo ina maana kwamba wanunuzi nchini Uholanzi mara nyingi wanaweza kushtaki katika mahakama ya Uholanzi. Kwa makampuni nje ya EU, sheria za Uholanzi kuhusu mamlaka ya kimataifa zinatumika, ambazo husababisha matokeo sawa katika kesi nyingi.

Kampuni kutoka nje ya Ulaya ambayo mwenendo wake unaathiri watumiaji nchini Uholanzi inaweza kukabiliwa na dai la WAMCA hapa. Ikiwa mahakama ya Uholanzi ina mamlaka inategemea ukweli wa kila kesi.

Unapaswa kuangalia nini kama mwanachama wa kikundi?

Kwanza angalia kama unaangukia katika kundi lililoainishwa na mahakama, na uandike tarehe ya mwisho ya kujiondoa, angalau mwezi mmoja chini ya Kifungu cha 1018f Rv, au kujiondoa. Uamuzi wa mahakama kuhusu mwakilishi wa kipekee unaelezea kundi hilo, na mwakilishi lazima auchapishe.

• Je, uliishi Uholanzi wakati husika? Basi umejumuishwa isipokuwa kama umejiondoa; ikiwa sivyo, lazima ujitoe.
• Je, uharibifu wako ni mkubwa kupita kiasi au tofauti na ule wa kundi? Kisha fikiria kujiondoa na kujidai.
• Je, umeweka mikataba, ankara, taarifa za akaunti na mawasiliano yanayoonyesha hasara yako?
• Je, shirika limesajiliwa kama chama katika rejista kuu kwa ajili ya vitendo vya pamoja?
• Ni asilimia ngapi ya fidia yoyote ambayo shirika au mfadhili wake ataweka? Kuwa mwangalifu na mtu yeyote anayeomba malipo ya awali.
• Kama unaweza kudai kibinafsi, je, umekatiza kipindi cha ukomo kwa maandishi?

Kesi ya WAMCA inachukua muda gani na inagharimu kiasi gani?

Kesi ya WAMCA iliyofunguliwa kikamilifu kwa kawaida huchukua miaka kadhaa. Awamu ya kukubaliwa pekee mara nyingi huchukua mwaka mmoja au zaidi, na awamu za dhima na uharibifu zinaweza kuongeza miaka kila moja.

Amri ya gharama pia ni tofauti na kesi za kawaida. Katika kesi ya WAMCA, mahakama inaweza kuamuru upande ulioshindwa kulipa gharama za kisheria zinazofaa na zinazolingana za upande mwingine (Kifungu cha 1018l Rv), ambazo zinaweza kuwa kubwa zaidi kuliko amri ya kawaida ya gharama za kiwango kisichobadilika. Mashirika mengi ya wadai hufadhiliwa na wafadhili wa kesi, ambao hupokea sehemu ya fidia yoyote kama malipo.

Kwa watu binafsi, ushiriki kwa kawaida hauhitaji malipo ya awali, lakini shirika au mfadhili wake wanaweza kukata asilimia ya fidia. Angalia tovuti ya shirika kwa masharti yake ya ushiriki kabla ya kuamua kama utabaki au utachagua kutoshiriki.

Sheria za kisheria zinaweza kupatikana katika Kifungu cha 3:305a cha Kitabu cha 3 cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi na Kifungu cha 1018b hadi 1018m cha Kanuni za Kiraia za Uholanzi.

Tunaweza kukufanyia nini kwa hatua ya pamoja?

Wanasheria wetu wa makampuni wanashauri biashara zinazokabiliwa na madai ya pamoja na watu binafsi wanaotaka kujua kama hatua ya pamoja inawaathiri.

• Tunatathmini kama shirika linalodai linakidhi mahitaji ya kukubalika ya Kifungu cha 3:305a BW.
• Tunaendesha utetezi katika awamu za kukubalika, dhima na fidia.
• Tunajadili suluhu ya pamoja na kuandaa ombi la idhini ya mahakama chini ya Kifungu cha 1018h Rv.
• Tunaangalia kama unaangukia katika kundi lililobainishwa na wakati tarehe ya mwisho ya kujiondoa au kujiondoa inapoisha.
• Tunatuma notisi iliyoandikwa ambayo inakatiza kipindi cha kikomo cha dai lako binafsi.

Muhtasari

• Tangu tarehe 1 Januari 2020, wakfu au chama kinaweza kudai fidia kwa kundi zima chini ya WAMCA, kwa matukio ya tarehe 15 Novemba 2016 au baada yake.
• Shirika lazima litimize mahitaji madhubuti kuhusu uwakilishi, utawala, ufadhili na uhusiano na Uholanzi (Kifungu cha 3:305a BW).
• Wakazi wa Uholanzi hujumuishwa kiotomatiki isipokuwa kama wamechagua kutojiunga; watu wanaoishi nje ya nchi kwa ujumla wanapaswa kuchagua kujiunga.
• Makubaliano ya pamoja hufunga kundi hilo baada tu ya idhini ya mahakama, na nafasi ya pili ya kujiondoa.
• Washtakiwa mara nyingi huwa na fursa nzuri zaidi ya kupinga dai hilo katika awamu ya kukubaliwa, na kesi nyingi huishia katika suluhu.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara